پژوهشی تازه نشان داده است که انسانها میتوانند اشیای پنهان در زیر شن را احساس کنند — کشفی که افق تازهای در درک حس لامسه گشوده و میتواند الهامبخش طراحیهای نوین در رباتیک باشد.
دانشمندان دانشگاه «کوئین مری لندن» (Queen Mary)و «کالج دانشگاهی لندن» دریافتند که انسانها قادرند بدون تماس مستقیم، وجود اشیای مدفون در شن را تشخیص دهند.
این یافته، باور دیرینهای را که حس لامسه را صرفاً محدود به تماس فیزیکی میدانست، به چالش میکشد. تاکنون تصور میشد که لمس تنها در محدوده سطح پوست معنا دارد؛ اما مطالعهای که در «کنفرانس بینالمللی IEEE در زمینه توسعه و یادگیری» ارائه شد، نشان داد که حس لامسه انسان گستردهتر از این مرزهاست.
در این پژوهش، از شرکتکنندگان خواسته شد تا انگشتان خود را بهآرامی درون شن حرکت دهند و مکعبی پنهان را ـ بیآنکه مستقیماً لمسش کنند ـ بیابند. نتایج شگفتانگیز بود: آنها توانستند موقعیت شیء مدفون را با دقت بالایی تشخیص دهند.
یافتهها حاکی از آن است که انسانها نوعی توانایی «لمس از راه دور» دارند، مشابه با پرندگان ساحلی مانند آبچلیکها و سلیمها که میتوانند با دریافت ارتعاشات ظریف مکانیکی، طعمههای پنهان زیر شن را حس کنند. پژوهشگران نشان دادند که انسان نیز قادر است تغییرات جزئی در جابهجایی ذرات شن را که از اشیای مدفون بازتاب میشود، دریافت کند.
تحلیل فیزیکی پدیده نشان داد که حساسیت دست انسان به حد نظری توانایی تشخیص بازتابهای مکانیکی نزدیک میشود؛ به بیان دیگر، حس لامسه انسان گسترهای فراتر از شناخت پیشین دارد.
مقایسه عملکرد انسان و ربات
در ادامه، عملکرد انسان با یک حسگر لمسی رباتیک که به کمک الگوریتم «حافظه کوتاهمدت» آموزش دیده بود، مقایسه شد. انسانها در یافتن اشیای پنهان به دقت ۷۰.۷ درصد دست یافتند، در حالی که ربات با وجود توانایی حس کردن از فاصلهای اندک بیشتر، تنها به دقت کلی ۴۰ درصد رسید و اغلب هشدارهای اشتباه (مثبت کاذب) تولید میکرد.
نتایج هر دو آزمایش نشان داد که هم انسان و هم ربات در محدوده بیشینه حساسیت پیشبینیشده توسط مدلهای فیزیکی عمل کردهاند و انسانها واقعاً میتوانند پیش از تماس مستقیم، وجود یک شیء را احساس کنند — کشفی که درک علمی از حس لامسه و کاربرد آن در فناوری را دگرگون میسازد.
کاربردهای آینده
پژوهشگران بر این باورند که این دستاورد میتواند مسیر طراحی سیستمهای لمسی در رباتها و ابزارهای کمکی را متحول کند. مطالعه الگوهای حساسیت لمسی انسان میتواند به توسعه ماشینهایی منجر شود که قادرند اشیای پنهان یا مدفون را بدون اتکای زیاد به بینایی تشخیص دهند.
الیزابتا ورساچه، (Elisabetta Versace) مدرس ارشد روانشناسی در دانشگاه کوئین مری لندن، در این باره میگوید:
«این نخستین بار است که پدیده لمس از راه دور در انسان مورد مطالعه قرار میگیرد. یافته ما نگرش تازهای به میدان ادراکی موجودات زنده — از جمله انسان — ارائه میدهد و مرزهای درک حسی را بازتعریف میکند.»
