مقایسه سم عنکبوت بیوه سیاه و بیوه قهوهای
عنکبوتهای بیوه سیاه و بیوه قهوهای هر دو از جنس Latrodectus هستند و سم آنها عمدتاً از یک نوروتوکسین بسیار قوی به نام آلفا-لاتروتوکسین (α-Latrotoxin) تشکیل شده است. این سم با تحریک شدید پایانههای عصبی، باعث آزاد شدن گسترده ناقلهای عصبی میشود و در انسان میتواند درد شدید، گرفتگی عضلات، تعریق و افزایش فشار خون ایجاد کند.
با وجود شباهت ترکیب سم، بیوه قهوهای معمولاً هنگام گزش مقدار بسیار کمتری سم تزریق میکند. به همین دلیل، بیشتر گزشهای بیوه قهوهای خفیف هستند، در حالی که گزش بیوه سیاه بیشتر احتمال دارد علائم شدید ایجاد کند.
آیا سم آنها مارها را میکشد؟
در طبیعت، این عنکبوتها گاهی موفق میشوند مارهای کوچک را در تار خود گرفتار کنند. اما چند نکته مهم وجود دارد:
بیشتر مارهایی که در تار بیوه سیاه دیده میشوند، مارهای جوان یا گونههای کوچک هستند.
پس از گرفتار شدن، عنکبوت چندین بار آنها را نیش میزند و سم تزریق میکند.
در بسیاری از موارد، خود تار نیز نقش مهمی دارد؛ مار به دلیل گیر افتادن و ناتوانی در فرار، ضعیفتر میشود و فرصت برای تزریق چندباره سم فراهم میشود.
هنوز شواهد علمی کافی وجود ندارد که نشان دهد یک گزش منفرد از بیوه سیاه یا بیوه قهوهای میتواند بهطور معمول یک مار سالم و بزرگ را بکشد.
چرا بعضی مارها میمیرند؟
مرگ مار معمولاً نتیجه ترکیبی از عوامل زیر است:
اثر نوروتوکسین بر دستگاه عصبی،
تزریق چندباره سم،
کوچک بودن جثه مار،
و گیر افتادن طولانیمدت در تار.
بنابراین، این تصور که «سم بیوه سیاه آنقدر قوی است که هر ماری را میکشد» درست نیست. این عنکبوتها برای شکار حشرات تکامل یافتهاند، نه مارها. با این حال، در شرایط مناسب میتوانند مارهای کوچک را از پا درآورند و حتی از آنها تغذیه کنند.
نکته جالب: تار عنکبوت بیوه سیاه از مقاومترین تارهای عنکبوتی شناختهشده است و همین استحکام بالا باعث میشود گاهی جانورانی بسیار بزرگتر از خود عنکبوت، از جمله مارهای کوچک، در آن گرفتار شوند. این موضوع یکی از دلایل اصلی موفقیت این عنکبوت در شکارهای غیرمعمول است.
چند نکته علمی:
- عنکبوت بیوه قهوهای (Latrodectus geometricus) اگر یک مار کوچک یا نوزاد در تارش گرفتار شود، ممکن است چندین بار آن را، اغلب در ناحیه سر یا گردن، نیش بزند. گردن هدف خاصی نیست؛ فقط یکی از بخشهایی است که در دسترس عنکبوت قرار دارد.
- سم بیوه قهوهای میتواند روی خزندگان نیز اثر بگذارد، اما میزان تأثیر به اندازه مار، گونه مار، مقدار سم تزریقشده و تعداد گزشها بستگی دارد.
- در بسیاری از موارد، مرگ مار نتیجه ترکیب چند عامل است: گیر افتادن در تار، ناتوانی در فرار، استرس، و چندین بار تزریق سم؛ نه صرفاً یک گزش.
بنابراین اگر در ویدئو دیدهاید که بیوه قهوهای گردن مار را گاز گرفته و مار مرده، این از نظر زیستشناسی کاملاً ممکن است، بهویژه اگر مار کوچک بوده باشد. اما این به معنای آن نیست که بیوه قهوهای بهطور معمول قادر است هر ماری را با یک گزش بکشد.
مقالهای در سال ۲۰۱۷ با عنوان “Predation of the snake Tantilla melanocephala by the spider Latrodectus geometricus“ اولین گزارش مستند از شکار یک مار توسط عنکبوت بیوه قهوهای را منتشر کرد. پژوهشگران در برزیل مشاهده کردند که یک مار کوچک (Tantilla melanocephala) در تار بیوه قهوهای گرفتار شد، عنکبوت چندین بار آن را نیش زد و در نهایت مار مرد و شکار شد.
نکات جالب مقاله
- مار ابتدا در تار گرفتار شد.
- بیوه قهوهای چندین بار به مار حمله و سم تزریق کرد.
- پس از بیحرکت شدن مار، عنکبوت شروع به تغذیه از آن کرد.
- پژوهشگران نتیجه گرفتند که تار بسیار مقاوم و سم نوروتوکسیک هر دو در مرگ مار نقش داشتهاند، نه فقط سم بهتنهایی.
نکته مهم این است که مار شکارشده یک مار کوچک (حدود ۲۰ سانتیمتر) بود، نه یک مار بزرگ. بنابراین این مقاله ثابت میکند که بیوه قهوهای میتواند مار را بکشد، اما این به معنی توانایی کشتن همه مارها نیست.
مقاله مروری دیگر
در سال ۲۰۲۱ نیز مقالهای منتشر شد که شکار یک مارمولک توسط بیوه قهوهای را گزارش کرد و تمام گزارشهای شناختهشده از شکار دوزیستان و خزندگان توسط گونههای مختلف Latrodectus را مرور کرد. نویسندگان نشان دادند که اگرچه این اتفاق نادر است، اما شکار مهرهداران کوچک توسط بیوهها پدیدهای واقعی و مستند است.
«آیا یک عنکبوت کوچک میتواند مار را بکشد؟ پاسخ دانشمندان شگفتانگیز است: بله، اما فقط در شرایط خاص. پژوهشگران در برزیل برای نخستین بار مستند کردند که یک عنکبوت بیوه قهوهای (Latrodectus geometricus) توانست یک مار را در تار خود گرفتار کرده، با چندین نیش از پا درآورد و سپس از آن تغذیه کند.»
