بابزیا یا ببزیا به گلبول قرمز حمله میکند، در داخل آن تکثیر میشود و با پاره کردن سلول، انگلهای جدیدی را آزاد میکند که قادر به آلوده کردن سایر گلبولهای قرمز هستند. این فرآیند منجر به تخریب تدریجی گلبولهای قرمز میشود و به ایجاد کمخونی همولیتیک و سایر علائم بالینی بابزیوز کمک میکند.
درک پاتوفیزیولوژی برای تشخیص زودهنگام بیماری و هدایت تشخیص ضروری است.بابزیا (Babesia) یک انگل تکیاختهای است که گلبولهای قرمز خون را آلوده میکند و باعث بیماری بابزیوز (Babesiosis) میشود. این بیماری از نظر عملکرد تا حدی شبیه مالاریاست، زیرا هر دو انگل داخل گلبول قرمز زندگی و تکثیر میکنند.
راه انتقال
مهمترین راه انتقال:
گزش کنههای سخت، بهویژه کنههای جنس Ixodes (همان کنههایی که بیماری لایم را نیز منتقل میکنند).
راههای کمتر شایع:
انتقال خون آلوده پیوند عضو
انتقال از مادر به جنین (نادر)
علائم
بسیاری از افراد ممکن است بدون علامت باشند، اما در موارد علامتدار:
تب و لرز
تعریق ضعف و خستگی شدید
سردرد درد عضلات
کمخونی همولیتیک (تخریب گلبولهای قرمز) زردی
تیره شدن ادرار
در افراد مسن، کسانی که طحال ندارند یا سیستم ایمنی ضعیفی دارند، بیماری میتواند بسیار شدید و حتی تهدیدکننده حیات باشد.
تشخیص
مشاهده انگل در اسمیر خون زیر میکروسکوپ
آزمایش PCR آزمایشهای سرولوژی
درمان
در موارد خفیف معمولاً ترکیب:
Atovaquone Azithromycin
در موارد شدید:
Clindamycin Quinine
گاهی نیز تعویض خون (Exchange Transfusion) لازم میشود.
نکته جالب
برخلاف مالاریا که توسط پشه منتقل میشود، بابزیا توسط کنه منتقل میشود. همچنین بابزیا برخلاف بسیاری از انگلها، مستقیماً داخل گلبول قرمز زندگی میکند و هنگام مشاهده زیر میکروسکوپ ممکن است ساختار چهاربخشی معروف به «صلیب مالت» (Maltese Cross) ایجاد کند که یکی از نشانههای تشخیصی آن است
در فارسی معمولاً به صورت بابِزیا یا بابیزیا نوشته و تلفظ میشود، اما تلفظ رایج انگلیسی آن:
/bəˈbiːziə/
است که تقریباً به صورت بِبیزیا (beh-BEE-zee-uh) شنیده میشود.
بنابراین اگر در یک ارائه علمی یا کلاس صحبت میکنید، گفتن بِبیزیا یا بابزیا هر دو قابل قبول هستند، اما تلفظ نزدیکتر به انگلیسی بِبیزیا است علت این تفاوت این است که Babesia بر اساس قواعد معمول خواندن انگلیسی تلفظ نمیشود، بلکه نام آن از نام دانشمند رومانیایی Victor Babeș گرفته شده است.
نام خانوادگی Babeș در زبان رومانیایی تقریباً «بابِش» تلفظ میشود، اما وقتی نام جنس علمی Babesia وارد لاتین علمی و سپس انگلیسی شد، تلفظ رایج آن در انگلیسی به صورت
bə-BEE-zee-ə ناقل اصلی بابزیا، کنههای سخت هستند، بهویژه کنههای جنس Ixodes :
در آمریکای شمالی: Ixodes scapularis (کنه پاسیاه یا کنه گوزن)* در اروپا: Ixodes ricinus
چرخه انتقال
۱. کنه از یک حیوان آلوده (مانند موش یا سایر پستانداران کوچک) خونخواری میکند.۲. انگل Babesia وارد بدن کنه میشود.۳. کنه هنگام خونخواری از انسان یا حیوان دیگر، انگل را منتقل میکند.
مخزن طبیعی انگل
خود کنه مخزن اصلی نیست؛ مخزن اصلی معمولاً جوندگان وحشی، بهویژه موشها، هستند. همچنین گوزنها در حفظ جمعیت کنه نقش مهمی دارند، هرچند معمولاً مخزن اصلی بابزیا محسوب نمیشوند.
نکته جالب: همان کنههای جنس Ixodes میتوانند همزمان چند عامل بیماریزا را منتقل کنند؛ بنابراین ممکن است یک فرد با یک گزش، هم به بابزیوز و هم به Lyme disease مبتلا شود. این همزمانی در برخی مناطق نسبتاً شناختهشده است
بابزیوز؛ بیماری خطرناکی که توسط کنه منتقل میشود
بابزیا؛ انگل خطرناکی که کنه به انسان منتقل میکند3. بابزیوز چیست؟ بیماری ناشناختهای که کنه منتقل میکند4. بابزیا؛ انگل خونخواری که با گزش کنه وارد بدن میشود5. کنه چگونه بابزیا را منتقل میکند؟۶. بابزیوز؛ بیماری شبیه مالاریا که ناقل آن کنه است7. بابزیا؛ انگلی که گلبولهای قرمز را نابود میکند8. بابزیوز؛ بیماری نوظهور ناشی از گزش کنه
برای سایت Persetv، عنوان شماره ۱ بهترین ترکی
بابزیوز بیماری تازه کشفشده نیست. اولین بار در سال ۱۸۸۸ توسط Victor Babeș در گاوها توصیف شد و بعداً مشخص شد که انسان را هم مبتلا میکند. اما بهعنوان یک بیماری انسانی، هنوز نسبتاً نوظهور (Emerging) محسوب میشود، زیرا در دهههای اخیر با گسترش کنهها، افزایش تشخیص آزمایشگاهی (PCR) و انتقال از طریق خون، اهمیت آن بسیار بیشتر شده است.
در دامهای ایران (گاو، گوسفند، بز و اسب)، بابزیوز کاملاً شناختهشده و نسبتاً شایع است و مطالعات متعدد اپیدمیولوژیک از استانهای مختلف وجود دارد. * در انسان، موارد گزارششده بسیار اندک است و به نظر میرسد بیماری کمتشخیص (Underdiagnosed) باشد، نه اینکه لزوماً وجود نداشته باشد. با توجه به حضور کنههای ناقل در ایران، متخصصان معتقدند ممکن است موارد انسانی به دلیل شباهت علائم با مالاریا یا سایر بیماریهای تبدار، تشخیص داده نشوند.
:اهمیت موضوع بیماری مشترک انسان و دام (Zoonosis) است.
نمونه خوبی از بیماریهای منتقلشونده توسط ناقل (Tick-borne diseases) است. میتوانید درباره اپیدمیولوژی، چرخه انتقال، مخازن حیوانی، عوامل خطر، تغییرات اقلیمی و گسترش جغرافیایی آن بحث کنید.
هنوز در بسیاری از کتابهای فارسی بهصورت مفصل به آن پرداخته نشده و بنابراین ارزش آموزشی بالایی دارد.
این موضوع برای فصل «بیماریهای نوپدید و بازپدید» یا «اپیدمیولوژی بیماریهای منتقله توسط ناقل» اهمیت دارد
بابزیوز یک بیماری زئونوز (Zoonosis) است؛ یعنی بیماریای که بهطور طبیعی بین حیوانات و انسان منتقل میشود.
در مورد بابزیا، چرخه به این صورت است:
حیوانات وحشی (بهویژه جوندگان) ⟶ کنه ⟶ انسان
بنابراین:
مخزن (Reservoir): جوندگان، گاو، گوزن و برخی دیگر از پستانداران (بسته به گونه بابزیا)
ناقل (Vector): کنههای جنس Ixodes میزبان اتفاقی: انسان
نکته مهم این است که کنه خودش زئونوز نیست؛ کنه فقط ناقل است. زئونوز بودن بیماری به این دلیل است که انگل در حیوانات وجود دارد و از چرخه حیوانات به انسان راه پیدا میکند.
از دید اپیدمیولوژی
بابزیوز همزمان در سه گروه قرار میگیرد:
بیماری زئونوز بیماری منتقله توسط ناقل (Vector-borne disease)
بیماری نوپدید (Emerging infectious disease) در بسیاری از مناطق جهان
این ترکیب باعث شده بابزیوز از دیدگاه One Health (سلامت واحد) نیز اهمیت زیادی داشته باشد، زیرا سلامت انسان، حیوان و محیطزیست همگی در انتقال آن نقش دارند.
برای کتاب اپیدمیولوژی، بابزیوز نمونه بسیار خوبی است تا مفاهیم مخزن (Reservoir)، ناقل (Vector)، میزبان (Host) و زئونوز را بهصورت یکجا توضیح داد
.
یعنی وقتی میگوییم بابزیوز یک بیماری زئونوز است، منظورمان این است که عامل بیماری (انگل بابزیا) به طور طبیعی بین حیوانات و انسان گردش میکند.
اما کنه زئونوز نیست، چون کنه یک ناقل (Vector) است، نه خود بیماری.
مثلاً:
مخزن (Reservoir): موش، گاو، گوزن و برخی حیوانات دیگر که بابزیا در بدنشان زندگی میکند.
ناقل (Vector): کنه که انگل را از یک میزبان به میزبان دیگر منتقل میکند. میزبان اتفاقی: انسان.
مثال دیگر:
هاری یک بیماری زئونوز است، اما سگ زئونوز نیست؛ سگ مخزن یا میزبان بیماری است. مالاریا زئونوز محسوب نمیشود (در بیشتر موارد)، و پشه هم زئونوز نیست؛ پشه فقط ناقل است.
«بابزیوز یک بیماری زئونوزِ منتقله توسط کنه است.»* «کنه زئونوز است.»
این تفاوت بین زئونوز (نوع بیماری) و ناقل (وسیله انتقال بیماری) یکی از مفاهیم پایه در اپیدمیولوژی است
