زمینشناسان بقایای یک صفحه تکتونیکی عظیم را در زیر اقیانوس آرام کشف کردهاند که بیش از ۱۶۰ میلیون سال گم شده بود.این صفحه که پونتوس نام دارد، در گذشته حدود یکچهارم اقیانوس آرام را پوشش میداد. تا پیش از این، وجود آن تنها حدس زده میشد، اما پیشرفتهای اخیر در دادههای لرزهنگاری، تحقیقات میدانی و مدلسازی کامپیوتری، امکان تایید حضور آن را فراهم کرد.پونتوس برای نخستین بار حدود یک دهه پیش بهعنوان یک صفحه گمشده زیر اقیانوس آرام غربی مطرح شد. امواج لرزهای که از لایههای زیرین زمین عبور میکردند، الگوهای غیرمعمولی از خود نشان میدادند که به ناهنجاریهای دمایی و ترکیبهای عجیب در عمق زمین مربوط میشد. این اطلاعات نخستین نشانهها از وجود پونتوس بودند.
اما تنها پس از مطالعات دقیقتر بود که دانشمندان موفق به تایید این فرضیه شدند. پونتوس تقریباً ۱۶۰ میلیون سال پیش شکل گرفت و در اوج خود مساحتی حدود ۱۵ میلیون مایل مربع (یکچهارم اقیانوس آرام) را در بر میگرفت. اما مانند بسیاری از صفحات اقیانوسی، زندگی پونتوس کوتاه بود. طی میلیونها سال، این صفحه بهتدریج به درون گوشته زمین فرو رفت، و تنها بقایای پراکندهای از آن در نوارهای کوهزایی در ژاپن، بورنئو، فیلیپین، گینه نو و نیوزیلند باقی مانده است.گروه تحقیقاتی به رهبری سوزانا فان دی لاگمات از دانشگاه یوتریخت، سیستم تکتونیکی قدیمیای را بازسازی کردند که از جنوب ژاپن تا نیوزیلند امتداد داشت.
این تحقیق، که شامل دادههای پالئومغناطیسی، مدلهای لرزهای و سوابق اوروژنیک (کوهزایی) بود، نشان داد که پونتوس در مرکز یک سیستم تکتونیکی واحد قرار داشت که بیش از ۱۵۰ میلیون سال دوام داشت.تحقیقات در شمال بورنئو یکی از مهمترین شواهد را در مورد منشاء شمالی پونتوس فراهم کرد. «سنگها نشان میدادند که آنها از شمال بسیار دورتر از حد انتظار آمدهاند»، فان دی لاگمات گفت.
این شواهد کمک کرد تا سیستم تکتونیکی پونتوس بهطور دقیقتر بازسازی شود و نشان داد که این سیستم بسیار گستردهتر از آن چیزی است که قبلاً تصور میشد.این یافتهها همچنین پیشنهاد میدهند که تغییرات در حرکت صفحه اقیانوسی پاسیفیک بهویژه در «شکاف هاوایی-امپرر» که حدود ۵۰ میلیون سال پیش اتفاق افتاد، ممکن است ناشی از فروپاشی یک منطقه پیشمرزی بوده باشد، نه از فرآیند فرورانش، بلکه احتمالاً بهدلیل تغییر در حرکت صفحات بین پاسیفیک و استرالیا.
