مکونیوم از نظر ریشهشناسی از واژهٔ یونانی 
به معنی خشخاش آمده است.
دلیلش هم جالب است: مکونیوم بهطور سنتی بهخاطر رنگ بسیار تیره و قیریمانندش با شیرهٔ تیرهٔ خشخاش مقایسه میشد. بنابراین پزشکان این مادهٔ نخستین مدفوع نوزاد را «مکونیوم» نامیدند.
پس:
مکونیوم ← یونانی mēkōn ← خشخاش
و خود مکونیوم از موادی تشکیل شده که جنین در دوران بارداری در روده جمع میکند؛ از جمله سلولهای ریختهشدهٔ روده، مخاط، آب، رنگدانههای صفراوی و مواد دیگری که جنین میبلعد.
یک نکتهٔ جالب هم این است که مکونیوم معمولاً اولین مدفوع نوزاد بعد از تولد است و برخلاف مدفوع معمولی، بوی مشخص و شدیدی ندارد؛ چون هنوز فعالیت باکتریایی رودهٔ نوزاد مثل بعد از شروع تغذیه شکل نگرفته است.
اولین مدفوع نوزاد چیست و چرا مکونیوم نام دارد؟
اولین مدفوع نوزاد معمولاً چیزی نیست که شباهتی به مدفوع معمولی داشته باشد. مادهای بسیار تیره، غلیظ و چسبناک که ممکن است در نگاه اول حتی غیرطبیعی به نظر برسد، اما در واقع بخشی طبیعی از روند رشد دستگاه گوارش جنین است. این ماده مکونیوم نام دارد و معمولاً نخستین محتوای رودهای است که نوزاد پس از تولد دفع میکند.
اما مکونیوم دقیقاً چیست و چرا چنین نام عجیبی دارد؟
مکونیوم از چه ساخته شده است؟
مکونیوم در رودهٔ جنین، پیش از تولد، بهتدریج تجمع پیدا میکند. برخلاف تصور رایج، تشکیل آن به این معنا نیست که جنین مانند یک فرد بالغ غذای معمولی میخورد و آن را هضم میکند.
جنین در رحم مایع آمنیوتیک را میبلعد و این مایع حاوی مقدار کمی از مواد مختلف است. در کنار آن، سلولهایی که از دیوارهٔ روده و پوست جدا میشوند، مخاط، ترشحات دستگاه گوارش، رنگدانههای صفراوی و سایر مواد نیز وارد دستگاه گوارش جنین میشوند. مجموعهٔ این مواد بهتدریج در روده جمع میشود و مکونیوم را تشکیل میدهد.
به همین دلیل مکونیوم معمولاً سبز تیره، سبز مایل به سیاه یا سیاه و بسیار چسبناک است.
چرا مکونیوم اینقدر تیره است؟
یکی از عوامل مهم رنگ مکونیوم، رنگدانههای صفراوی هستند. صفرا در فرایند گوارش تولید میشود و رنگدانههای آن در محتوای روده حضور دارند.
از طرف دیگر، مکونیوم مانند مدفوع معمولی پس از تولد تحت تأثیر جمعیت گستردهٔ باکتریهای روده قرار نگرفته است. با شروع تغذیه با شیر و استقرار تدریجی میکروبیوم روده، ظاهر و بوی مدفوع نوزاد تغییر میکند.
به همین دلیل مدفوع روزهای نخست زندگی با مدفوعی که نوزاد چند هفته بعد دفع میکند تفاوت چشمگیری دارد.
چرا به آن «مکونیوم» میگویند؟
نام مکونیوم از واژهای یونانی گرفته شده که به خشخاش مربوط است. در پزشکی قدیم، رنگ بسیار تیره و ظاهر این ماده باعث شد آن را با موادی که از گیاه خشخاش به دست میآمدند مقایسه کنند و نامی بر پایهٔ همین ویژگی برای آن انتخاب شود.
بنابراین «مکونیوم» در اصل نامی توصیفی با ریشهٔ تاریخی است و به معنی مدفوع یا تشنج نیست.
آیا جنین قبل از تولد مکونیوم دفع میکند؟
معمولاً مکونیوم تا زمان تولد در روده باقی میماند و نوزاد پس از تولد آن را دفع میکند. دفع مکونیوم در ساعات یا روزهای نخست زندگی یکی از اتفاقات طبیعی پس از تولد است.
با این حال، گاهی مکونیوم پیش از تولد وارد مایع آمنیوتیک میشود و در نتیجه مایع آمنیوتیک میتواند سبز یا قهوهایرنگ شود. این وضعیت بهویژه در بارداریهای نزدیک یا پس از موعد بیشتر دیده میشود و برای تیم پزشکی اهمیت دارد، زیرا در برخی شرایط ممکن است نوزاد هنگام تولد مایع حاوی مکونیوم را به داخل راههای هوایی خود بکشد.
این وضعیت را سندرم آسپیراسیون مکونیوم مینامند و در مواردی میتواند باعث مشکلات تنفسی نوزاد شود.
اولین مدفوع چه زمانی دفع میشود؟
بیشتر نوزادان سالم مکونیوم را در نخستین روزهای زندگی دفع میکنند. پس از شروع تغذیه، محتوای روده بهتدریج تغییر میکند و رنگ و قوام مدفوع نیز از حالت بسیار تیره و چسبناک مکونیوم فاصله میگیرد.
این تغییرات در واقع بازتاب تغییرات مهمی در دستگاه گوارش نوزاد است: ورود شیر، تغییر ترکیبات موجود در روده و شکلگیری تدریجی جامعهٔ میکروبی روده.
یک مدفوع ساده، اما یک داستان زیستی پیچیده
مکونیوم نمونهٔ جالبی از این واقعیت است که حتی نخستین دفع نوزاد نیز حاصل مجموعهای از فرایندهای زیستی دوران جنینی است. چیزی که در نگاه اول تنها یک مادهٔ دفعی به نظر میرسد، در واقع اطلاعاتی دربارهٔ رشد دستگاه گوارش، فعالیت کبد و روده، بلع مایع آمنیوتیک و تغییرات میکروبی دستگاه گوارش در اختیار ما قرار میدهد.
به همین دلیل، مکونیوم فقط «اولین مدفوع نوزاد» نیست؛ بلکه میتوان آن را یکی از نخستین نشانههای فعالیت دستگاه گوارش انسان در آغاز زندگی دانست
گاهی جنین پیش از تولد مکونیوم را داخل مایع آمنیوتیک دفع میکند. در نتیجه آب اطراف جنین ممکن است سبز یا قهوهای شود. این موضوع بهتنهایی به معنی آسیب قطعی به نوزاد نیست، اما برای تیم زایمان مهم است چون اگر نوزاد مایع حاوی مکونیوم را به داخل ریه بکشد، ممکن است دچار مشکل تنفسی شود.
این حالت را سندرم آسپیراسیون مکونیوم میگویند.وجود مکونیوم در مایع آمنیوتیک نیازمند توجه و ارزیابی تیم زایمان است، زیرا در بعضی موارد با خطر آسپیراسیون و مشکلات تنفسی همراه است.
